Portretten en (levens)verhalen van oudere
Molukkers
Een reizende tentoonstelling door Jan
Malawauw, fotograaf te Zaandam in samenwerking met het Zeeuws Museum, te zien
in het Nijmeegs Volkenkundig Museum van 4 oktober tot en met 23 december 1999
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Oom Jano
Oranje |
Tante Bath
Matulessy |
Oom Tinus en
tante Ata Siwabessy-Maail |
Bapak Hadji
Abdul Rachman Tehupelasury |
Oom Utju
Risakotta |
Oom Bantji Lekranty |
Oom Otis Salaswa |
Letterlijk vertaald betekent saudara
'broeder/zuster', maar het woord heeft een veel ruimere betekenis. Het verwijst
naar de psychologische band die mensen kunnen opbouwen met elkaar, het duidt op
een nadere kennismaking, saamhorigheid, verbondenheid en wederzijds respect.
Saudara is een tentoonstelling die de oudere
Molukker in de Nederlandse samenleving op het podium plaatst. Drieëndertig
personen die behoren tot de eerste generatie Molukkers in Nederland werden
gevraagd door Jan Malawauw, fotograaf te Zaandam, voor een fotoportret en voor
een interview. Enkele verhalen van de geportretteerden zijn gedocumenteerd op
cassette en video en opgenomen. Met deze bijzondere tentoonstelling maakt Jan
Malawauw van het woord saudara een 'begrip'. De fotograaf hoopt dat de
tentoonstelling en de publicatie bijdragen aan saudara-relaties in de
samenleving: nieuwe relaties tussen individuen en groepen 'daar' en 'hier'.
Jan Malawauw vroeg aan de ouderen voor zijn
camera te poseren met een voorwerp in de hand. Het voorwerp dat zij kozen, is
in feite een persoonlijk symbool, maar het is meer: het is de drager van de
cultuur en traditie waarmee zij, de oudere Molukkers in Nederland, leven. De
geportretteerde staat voor een persoonlijke, ingrijpende geschiedenis. Het
voorwerp versterkt dit gegeven, het herinnert hen aan de Molukken en de reis
naar en het verblijf in Nederland.
SAUDARA IN NEDERLAND
In de tentoonstelling zijn negenentwintig
portretten tentoongesteld. In de begeleidende publicatie vertellen echter drieëndertig
Molukkers van de eerste generatie in Nederland hun levensverhaal. Voor deze
mensen was het een enorme sprong naar een westerse wereld met een sterk
verstedelijkte cultuur. Zij zijn opgegroeid op de eilanden in een natuurlijke
omgeving. Soms hebben zij gewerkt als boer en/of visser. Saudara is bijzonder
omdat de tentoonstelling betekenis geeft aan deze andere kant van het
levensverhaal van de oudere. Dit verhaal wil Saudara doorgeven aan de
bezoekers. De geportretteerde ouderen komen van verschillende eilanden van de
Molukken en daarbuiten. Deze geografische verdeeldheid spreekt uit de verhalen
en foto's.
DE FOTO EN DE RUIMTE OM DE FOTO HEEN
Jan Malawauw
Na de tentoonstelling 'Van Roho naar Ambon' in
1990 is Jan zich meer en meer gaan interesseren voor de foto als
tentoonstellingsbeeld. In de afgelopen jaren zijn meer dan tien
fototentoonstellingen in bibliotheken, musea en galeries gerealiseerd. Een
opsomming van enkele (reizende) tentoonstellingen met fotowerken van Jan
Malawauw: Van Roho naar Ambon 1990-1991, Mata-Rumah 1992-1993, Fatih
Camii Moskee 1993, Onder de Waringinboom 1994, Water over Leven
1995.
Jan Malawauw zoekt naar een nieuwe beeldtaal
waardoor hij de grenzen van de fotografie probeert te verleggen. Jan spreekt
zelf van 'beeldinstallaties.' Een foto moet bezit nemen van een ruimte, een
bezoeker moet een foto willen ontmoeten. De confrontaties tussen de
verschillende culturen en de ontwikkelingen van die culturen beinvloeden zijn
onderwerpen en zijn wijze van omgaan met het fotobeeld. Zo plaatste hij in het
Volkenkundig Museum Gerardus van der Leeuw (1994) beelden van rode stof en
kruidnagelen bij zijn foto's. Hierdoor worden de zintuigen van de bezoekers
geprikkeld door het gebruik van de kleuren en de geuren.
FOTO en TAFEL
De tentoonstelling Saudara zoekt het gebied op
tussen documentaire - en geensceneerde beelden. Voor de fototentoonstelling
Saudara zijn twee ronde tafels ontworpen. Bij hoogtijdagen heeft 'het aan tafel
zitten' een belangrijke betekenis in de Molukse cultuur. Men spreekt van 'medja
persaudaraan' (familietafel), die de onderlinge verbondenheid symboliseert.
Vandaar dat in Saudara de bezoeker wordt uitgenodigd als het ware met de
geportretteerde aan tafel te gaan. De geur van kruidnagel, een van de
specerijen afkomstig van de Molukken, hangt om de tafels heen. De tafel is in
acht kasten verdeeld. In deze vitrine-kasten zijn de verhalen verbeeld van de
geportretteerde met voorwerpen, video en ingesproken tekst. De tafels en de
voorwerpen zijn het driedimensionale beeld bij de foto's. Een bezoeker kan door
plaats te nemen aan de tafel de foto's horen, zien, voelen en ruiken.
De tafels en de voorwerpen zijn het driedimensionale
beeld bij de foto's.
SAUDARA REIST DOOR NEDERLAND MET EEN EDUCATIEF
PROGRAMMA
Saudara beperkt zich niet alleen tot
portret-fotografie. Saudara is een reizende en educatieve tentoonstelling.
Vanaf 8 maart 1998 zal de tentoonstelling in het Drents Museum in Assen te
bezichtigen zijn en daarna in enkele andere musea in Nederland en Belgie. De
bedoeling is dat Saudara twee jaar gaat reizen. De uiteindelijke bestemming is
het Moluks Historisch Museum in Utrecht. Maar er is meer: de tentoonstelling is
bedoeld voor een brede doelgroep maar er is in Saudara rekening gehouden met de
derde generatie Molukkers in Nederland en de hedendaagse (school)jeugd. De
tentoonstelling wordt zowel in het Moluks-Maleis als in het Nederlands
toegelicht. Soms zijn er ook verwijzingen naar de oorspronkelijke talen van de
Molukse eilanden. Bij de tentoonstelling is een Saudara-spel gemaakt voor
scholieren en de jeugd in vrije tijd.
In het Nijmeegs Volkenkundig Museum wordt de
tentoonstelling aangevuld met voorwerpen uit de Molukkencollectie van het
museum.
Laatste update: 27 augustus 1999